Dost-Düşman Tanımlama Sistemi (IFF)

Havacılık sektöründe güvenliğin ilk aşaması, hava trafik kontrolüdür. Havada karşılaşılan cisimleri tanımlayabilmek ve sistemde izlemek için IFF cihazı kullanılır. IFF cihazları, Identified Friend or Foe; Türkçe olarak “dost mu yoksa tanımlanamayan bir platform mu?” cümlesiyle ifade edilir. Yunan jetleriyle Ege hava sahasında yaşanan gerilimler devam ederken “Hava platformları birbirlerini dost veya düşman olarak nasıl ayırt eder?” sorusu akıllara gelmektedir.

IFF Sistemi Nasıl Çalışır?

IFF sistemi, temel olarak verici ve cevaplayıcı olmak üzere iki bileşenle açıklanabilir. Radyo Frekans (RF) spektrumuyla sorgu yapan bir cihaz vericiyken; hava platformu üzerinden kendini tanıtan da cevaplayıcıdır. Radar veya hava savunma platformu üzerinde yer alan verici, radar dalgalarıyla birlikte bir sorgulama sinyali göndermektedir. İHA, uçak, helikopter gibi  hava araçları gelen sinyali kendini tanıtarak cevaplamaktadır. Cevap, verici sisteme geri ulaştığında nerden-nereye gittiği, türü, kuyruk numarası gibi bilgiler içeren paket anlamlandırılır. Sistem, görüntü ekranında renklendirme yaparak, yanında bilgileri bulunan cismi tanımlar. Türkiye, NATO müttefiki ülkeleri ve kendi ordusuna ait uçakları dost olarak görmektedir. Cevap gelmediği taktirde radarda nokta olarak görünen araçla hiç bir bilgi paylaşılamamaktadır.

Uçaklarda Dost – Düşman  Ayrımı Nasıl Yapılır?

Sorgu sonucunda cevap geldi ve tanımlayabildiysek dost olarak sistemde görünür, takip edilir. Aksi durumda radarla gönderilen sorgulayıcı sinyale cevap verilmiyorsa direkt düşman olarak kabul edilmez. Bu duruma sebep olacak ilk ihtimal transponder’ın kapalı veya arızalı olmasıdır. Radar izine bakıldıktan sonra hava platformunun nereden geldiği anlaşılmaktadır. Hava resminin içinde daha önce sinyal alınan radarlar tespit edilerek nereden geldiği tespit edilmektedir. Telefon dahil olmak üzere iletişim yöntemleri kullanılarak düşman olduğu teyit edilmeye çalışılır.

Özellikle sivil uçaklarda IFF sistemi açık ve şifresizdir. Mode C olarak daima sorgulanabilir ve düzenli bilgi paylaşımına açıktır. Hava trafik kontrol sisteminde yolcu uçakları, pervaneliler, hatta İHA’lar bile Mode C ile bilgi alışverişinde bulunur.

IFF Cihazlarında Mode 4 ve Mode 5 Nedir?

IFF cihazlarında şifreli ve tehlikeli olan kısım Mode 4 ve Mode 5 askeri standartlardaki sorgulamalardadır. Şifreli olmasının sebebi sorgulayan ve cevaplayan arasındaki sinyallerin rakipler tarafından anlaşılmamasıdır. Gönderilen sorgu sinyali ve cevabı da şifrelidir. Türk Hava Kuvvetleri NATO menşeili, 1970 yılından beri kullanılan Mode 4 IFF cihazlarına sahiptir. Daha güvenli ve teknik olarak daha kararlı Mode 5’e geçmek için çalışmalar devam etmektedir. Mode 4, uzun süredir kullanımda olması sebebiyle başta Rusya olmak üzere müttefik olmayan bazı ülkeler tarafından kırılmıştır. Şifreli sinyallerin taşıdığı bilgiler rakiplerce anlaşılır hale gelmiştir. Kriptonun dağıtılması açısından da Mode 4 için eski usuller kullanılmaktadır.

Milli Sorgulama Cihazı  Çalışmaları

NATO sistemlerindeki Mode 4 ve Mode 5’e ek olarak Türkiye Mod 5/S isminde sorgulayıcı projesine sahiptir. TUBİTAK ve Aselsan iş birliğiyle yürütülen çalışmalarla hem  milli olarak hem de NATO standartlarında bir sorgulama yapacak bir IFF cihazı üretilecek. Cevaplayıcılarda yeni nesil donanımlar kullanılacak. Milli IFF cihazıyla ilgili problemlerden biri, her hava platformuna ayrı ayrı entegre edilmek zorunda olmasıdır. Sistemin milli olması için vakte ihtiyaç olacaktır. 450 km’ye kadar düşman sorgulaması yapabilecek olan yeni IFF cihazı, Savunma Sanayii Başkanlığı Muharebe Elektronik Bilgi Sistemler (MEBS) Daire Başkanlığı liderliğinde üretilecektir. Milli bir IFF ağı oluştururken öncelik F-16 lardayken; cihaz türlü hava ve deniz platformlarını da kapsamaktadır. Karadaki füzeler ve hava savunma sistemleriyle uyumlu çalışması ayrı bir avantajıdır.

Türk Savaş Uçakları, Yunan Uçaklarını Düşman Olarak Görüyor mu?

NATO müttefiki olarak aynı sorgulama cihazlarına sahip bu ülkeler birbirlerini Mode 4 ve Mode 5 IFF cihazlarında dost olarak görmektedir. Egede yaşanan tacizler esnasında her iki ülke de IFF cihazını kapatarak “it dalaşı” olarak tabir edilen mücadeleye girmektedir. NATO’yla ortak yürütülen tatbikat ve operasyonlarda aynı IFF cihazı kullanmak önemlidir. Türkiye’nin özel olarak düzenlediği, desteklenmeyen operasyonları için ise ayrı bir milli cihaza ihtiyacı vardır. Geliştirilen IFF Mode 5/S cihazı, hem NATO kriptosuyla hem de milli kripto ile çalışabilmektedir. Aselsan üretimi cihazların entegrasyonu tamamlandığında Türk savaş uçakları, Yunan jetlerini istenildiğinde düşman olarak tanımlayabilecektir.

Milli IFF Cihazı S400’e Entegre Edilebilir mi?

S400 Hava Savunma Sistemi’ne milli kriptolu bir IFF cihazı takmakta sorun olmasa da (ikili) sorgulama yeteneği bulunan Mode 5/S cihazının S400 sistemine takılması, uluslararası anlaşmalar gereğince mümkün değildir. NATO’nun standart uygulamasına göre, Mode cihazları entegre edilmeden önce sistem NATO tarafından incelenmeli ve onaylanmalıdır. Rusya’ya ait bir sistemin NATO tarafından onaylanması politika gereğince düşük olasılıktadır. Sonuç olarak S400’e milli IFF cihazı takılacaktır fakat ikili sorgulama imkanı bulunmayacaktır.

İlgili Yazılar: https://savunma-sanayi.com/hava-savunma-radarlari/

Cevap Bırakın

%d blogcu bunu beğendi: