Modern Korsanlık ve Deniz Haydutluğu Vakaları : Bölüm – 1

2018 verilerine göre dünya ticaretinin %90’nı deniz yolu ile gerçekleşti. Bilhassa coğrafi keşiflerde ve sonrasında kullanılan deniz rotaları, ipek ve baharat gibi karayollarının önemini azalttı. Coğrafi keşifler başladığından beri deniz yollarının önemi günümüze kadar katlanarak geldi. Deniz yollarının dünyada bu denli önemli olmasının en önemli sebebi maliyetin düşük olmasıdır. IMO’nun (Uluslararası Denizcilik Örgütü) yayınladığı bir rapora göre: Ortadoğu’dan ABD’ye 1 litre ham petrol taşımanın maliyeti 1 ABD senti iken Avusturalya’dan ABD’ye 1 ton demir taşımanın maliyeti 12 ABD dolarıdır. Özellikle maliyet anlamında sağlanan bu avantaj dünya ticaretinin deniz yolları ile sağlanmasına neden olmuştur.

Deniz yolunun kapsadığı ticaret hacminin bu derecede büyük olması deniz haydutları için bir geçim yolu haline gelmiştir. Deniz haydutluğunun tanımından önce deniz haydutluğu ve korsanlık arasındaki farka değinmek gerekir. Halk dilinde haydutluk faaliyetlerine korsanlık dense de bu iki kavram arasında farklılık vardır.

KORSANLIK

Bir devlete tabii olarak özel kişilerce donatılmış gemi veya gemileri kullanarak soygun, sabotaj ve her türlü zarar verici savaş eylemleriyle düşman gemilerine veya topraklarına saldırmaya korsanlık denir. Korsanlık faaliyetleri 18.yüzyılın sonlarına kadar denizlerde önemli bir rol oynamıştır. Özellikle 15 ve 16. yüzyıllar arasında Hristiyan Avrupalı devletler ve Osmanlı arasındaki mücadelede korsan faaliyetler önemli bir yer teşkil etmiştir. Ancak 16.yüzyıldan itibaren İngilizler ve Hollandalıların Akdeniz’e inmeleriyle birlikte korsan faaliyetleri yaygınlık kazanmıştır. Örneğin 16.yüzyılda İngiliz kraliçesi Elizabeth, İspanyolların deniz ticaretini engellemek adına hükümet izniyle korsanlık yapma yetki belgesini İngiliz korsanlarına düzenli bir şekilde dağıtmıştır. Bu durum korsanların bir nevi yarı resmi statü kazandığının ve kraliyet donanmasının bir parçası olduğunu gösterir. Ancak korsanlık faaliyetleri 18.yüzyıla gelindiğinde önü alınamaz bir hale gelmiştir. Bunun en temel sebebi korsanların kazandıkları yarı resmi statüyü kötüye kullanıp deniz ticaretine zarar vermeleridir. Bu nedenle devletler 18.yüzyıldan itibaren korsanlık faaliyetlerini savaşta bir araç olarak kullanmamışlardır. Devletlerin tarihte korsanları kullanması günümüzdeki vekalet savaşlarına benzetilebilir. İki kavramın da (korsanlık-vekalet savaşı) buluştuğu temel ortak nokta; deniz veya kara, herhangi düşman gücün direncinin kırılması veya caydırılması için özel grupların kullanılmasıdır.

DENİZ HAYDUTLUĞU

Deniz haydutluğu, devlet dışı aktörlerin ya da özel şahısların kendilerine veya örgütlerine ait gemi ve vasıtalarla başka gemilere; bu gemideki yüklere, mallara ve insanlara karşı, menfaat sağlamak amacıyla yapılan şiddet içeren hukuk dışı tüm fiillerdir.

Deniz haydutluğu korsanlık gibi geçmişte kalan bir hadise olmayıp günümüzde deniz sektörü için önemli bir sorundur. Her ne kadar haydutluk hadiselerinin rakamları yüzlerle ifade edilse de sektöre verdiği zarar milyon dolarlarla ifade edilmektedir. Finansal etki haricinde kimi zaman bu tarz eylemler bazı toplu ölüm riski içeren boyutlara da varabilmektedir. Örneğin: BM’ye ait Yiyecek Programı kapsamında Somali’ye giden insani yardım gemilerinin haydutluğa uğraması, bu riske bir örnektir.

Bu gibi potansiyel hayati riskler ve büyük maliyetlere karşın Uluslararası Denizcilik Örgütünü (IMO), Soğuk Savaş’tan sonra denizlerde artan haydutluk faaliyetlerine bir dizi önlem getirilmeye çalışılmıştır. Özellikle önlem alınan bölgeler denizcilik literatüründe “riskli bölgeler” olarak geçmektedir. Bu riskli bölgeler: Kızıl Deniz, Aden Körfezi ve Somali açıkları, Malakka ve Singapur Boğazı, Güney Çin Denizi ve Batı Afrika’dır. Bu bölgeler arasında en fazla haydutluk hadisesi Aden Körfezi ve Somali bölgesinde gerçekleşmektedir.

Deniz Haydutluğu

DENİZ HAYDUTLUĞUNDA YÖNTEMLER

Deniz haydutluğunda belli başlı yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemlerin birincisi: Gemideki değerli eşyaların ve gemi cihazlarının çalınmasıdır. Bu tarz düşük seviyeli saldırılar genellikle Gana, Nijerya gibi Batı Afrika ülkeleri ve Güney Amerika ülkelerinde görülmektedir.

İkinci yöntem: Hedef geminin kaçırılıp mürettebatın rehin alınarak fidye istenmesi şeklinde olmaktadır. Bu tarz orta seviyeli saldırılar, özellikle son dönemde Somalili saldırganlar tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu faaliyeti de genellikle bir ana gemi ve birkaç sürat teknesi ile yapmaktadırlar. Ana gemi denilen taşıt genellikle balıkçı gemisi olduğu için diğer balıkçı gemileri arasından seçilmesi zordur. Bu yöntemle kıyıdan yaklaşık 500 mil açıkta bile ana gemilerden indirilen sürat gemileri sayesinde eylemler gerçekleştirilebilmektedir. Bu nedenle kıyıdan çok uzakta seyir yapmak haydutluk faaliyetlerine maruz kalmama garantisi vermemektedir.

Üçüncü yöntem: Mürettebatın etkisizi hale getirilerek gemi yükünün başka bir gemiye transfer edilmesidir.

Dördüncü yöntem: Mürettebatın açık denizde küçük teknelere bindirilmesi ya da öldürülmesi suretiyle yapılan gemi kaçırma yöntemidir. Kaçırılan gemi boyanıp gemiye ve yüke ait evraklar sahteleriyle değiştirilerek farklı bir bayrak altında yeni bir görünümle uyuşturucu, silah veya göçmen kaçakçılığı gibi suçlarda kullanılmaktadır.

Beşinci yöntem: Birinci yönteme benzer bir şekilde geminin hayati parçalarının çalınmasının ardından tekrar gemi ile iletişime geçilerek bu parçaların fahiş fiyata satılmasıdır. Bu tarz faaliyetler özellikle Bangladeş bölgesinde görülür.

Deniz Haydutları Silahları

Deniz haydutlarının saldırıda kullandıkları silahlar

Yıllara göre korsanlık vakaları

 İşlenen haydutluk faaliyetlerinde kullanılan yöntemlerin yıllara göre dağılımı

Korsanlık Yöntemleri

 DÖNÜM NOKTASI

11 Eylül 2001 saldırılarına kadar haydutluk faaliyetleri ve ayrıca terör faaliyetleri hat safhada yaşanmıştır. Örneğin: Amerikan Destroyeri USS Cole 12 Ekim 2000’de yakıt ikmali yaparken El-Kaidenin yaptığı intihar eylemine maruz kalmış ve 15 askerini kaybetmiştir.

Bilhassa 11 Eylül hadisesinin etkisi ardından Kasım 2001’de yapılan IMO toplantısında denizde ve denizde olabilecek terör eylemlerinin önlenmesi amacıyla yeni tedbirlerin denizcilik sektörüne getirilmesi teklif edilmiştir. IMO bu konuda çalışma yapması amacıyla Deniz Güvenlik Komitesini (MSC) yetkilendirmiştir.

MSC tarafından yapılan toplantılar ve alınan kararlar sonucunda gemilerin ve liman tesislerinin güvenliğine yönelik yeni tedbirleri içeren ISPS kod oluşturulmuştur. ISPS kod dahilinde gemilere 3 aşamalı güvenlik seviyesi uygulaması getirilmiştir.

Tedbirlere ve uygulamalara son olarak eklemek gerekir ki alınan bu tedbir ve önlemlerden sonra özellikle 2009 yılı ve sonrasında “başarılı” haydutluk faaliyetleri bir hayli azalmıştır. Örneğin, IMO raporlarına göre 2009 yılında tüm dünyada meydana gelen vakıa sayısı 406’dır fakat bunların sadece 47 tanesinde haydutlar “başarılı” olmuştur. Bu tip olayların haydutlarca başarıya ulaşamamasının sebebi donanmaların aldıkları önlemdir.

2009 yılından sonra dünyada yaşanan haydutluk vakalarının %92’si Somali bölgesinde gerçekleşmiştir. Yine belirtilmelidir ki bu tarihten sonra Somali bölgesinde gerçekleşen vakalar genellikle fidye istemekle sonuçlanmıştır. Haydutlar, ele geçirdikleri gemileri Somali kıyılarına götürmekte ve fidye istemektedirler. Fidye rakamı geminin cinsine ve özelliklerine göre değişmekte olup takriben 500.000 ile 2.000.000 Amerikan doları arasındadır. Bu ele geçirilen gemilerin rehin tutulması süresi ortalama 120 gündür.

Vakaların fidye gibi ekonomik çıkar eksenine kaymasından da anlaşılacağı üzere haydutların amacı ekonomik kazanç sağlamaktır. Buna güzel bir örnek olarak Somali’de Puntland bölgesi örnek verilebilir. Puntland bölgesinin yıllık geliri 2009 yılında 16 milyon dolar iken aynı bölgede haydutluktan sağlanan gelir 82 milyon dolardır.

Bilhassa 2009 yılında NATO tarafından başlatılan Okyanus Kalkanı harekâtı ile birlikte bölge güçlerine haydutlara karşı verilen eğitim haydutluk faaliyetlerinin başarısız olmasının önemli sebeplerindendir. IMO raporlarına göre 2008’de 126, 2009’da 176 ve 2010’da 127 haydutluk eylemi donanma kuvvetlerince engellenmiştir.

İlgili Yazılar :  https://savunma-sanayi.com/modern-korsanlik-ve-deniz-haydutlugu-vakalari-bolum-2/

 

About Author

1 Yorum

  1. Pingback: Modern Korsanlık ve Deniz Haydutluğu Vakaları : Bölüm - 2 | Savunma Sanayi

Cevap Bırakın

%d blogcu bunu beğendi: